Idan ka tambayi mutane a Najeriya abin da suka sani game da Katsina, mafi yawansu za su ce maka jihar da ta haifi tsohon shugaban ƙasa, ko kuma su ambaci masarauta, noma da kasuwanci. Wasu kuma za su tuna da Gobarau, tsohuwar makarantar ilimi, ko kuma tarihin da ya danganci Hausawa. Amma a bayan waɗannan bayanai da aka saba ji, akwai wani zurfin tarihi da ya fi abin da mutane da yawa suka sani.

A zahiri, Katsina ba gari ba ne kawai. Ba jiha ba ce kawai. Wani babban littafin tarihi ne da har yanzu ba a gama karanta shafukansa ba.

Abin mamaki shi ne, mutane da yawa suna rayuwa a Katsina ko suna jin sunanta kullum ba tare da sanin cewa wannan ƙasa tana daga cikin wuraren da suka fi tasiri a tarihin Yammacin Afirka ba.

Katsina Ta Yi Fice Tun Kafin A San Najeriya

Kafin a haifi Najeriya a matsayin ƙasa, kafin zuwan Turawan mulkin mallaka, har ma kafin wasu manyan biranen Afirka su fara bunƙasa, Katsina ta riga ta zama mashahuriyar cibiyar kasuwanci da ilimi.

Masu fatauci daga arewacin Afirka, musamman daga ƙasashen da ke gefen hamadar Sahara, sun kasance suna zuwa Katsina domin ciniki. Hanyoyin kasuwanci sun haɗa Katsina da Kano, Timbuktu, Agadez, Gao da wasu manyan cibiyoyin kasuwanci na lokacin.

A lokacin da wasu yankuna ke fama da yaƙe-yaƙe da talauci, Katsina tana karɓar baƙi daga wurare masu nisa. Ana saye da sayar da fata, auduga, gishiri, dawakai da sauran kayayyaki masu muhimmanci.

Da za a iya magana da bangon tsofaffin ganuwar Katsina, watakila za su ba mu labarin mutanen da suka zo daga ƙasashe daban-daban suna mamakin yadda wani gari a tsakiyar Afirka ya zama cibiyar duniya a zamaninsa.

Gobarau Ba Hasumiya Kaɗai Ba Ce

Lokacin da mutane suka ga Hasumiyar Gobarau, wasu sukan ɗauka tsohon gini ne kawai da aka bari domin tarihi.

Amma Gobarau ta fi haka nesa.

A wasu lokuta na tarihi, Gobarau ta kasance kamar jami'ar zamani. Malamai daga wurare daban-daban suna zuwa domin koyarwa da yin bincike. Dalibai suna tattara ilimi a fannoni daban-daban na addini, harshe, lissafi da zamantakewa.

Yayin da Turai ke kokarin fita daga zamanin duhu, akwai wuraren ilimi a Katsina da ke jan hankalin masu neman ilimi daga sassa daban-daban na Afirka.

Wannan wani bangare ne na tarihin da ba kasafai ake bayyana wa matasa ba.

Katsina Ta Fi Shahara Da Malamai Fiye Da Sarakuna

Yawancin mutane suna tunawa da sarakuna idan aka ambaci tarihi. Amma idan aka bincika tarihin Katsina sosai, za a ga cewa malamai sun taka muhimmiyar rawa fiye da yadda mutane suke zato.

Shekaru aru-aru da suka gabata, sunan Katsina ya zama sananne saboda ilimi. Akwai malamai da dama da suka yi rubuce-rubuce, suka koyar, kuma suka yada ilimi zuwa sassa daban-daban na Afirka.

A wasu lokuta, ɗalibai kan yi tafiyar makonni ko watanni suna neman isa Katsina domin samun ilimi daga wani malami.

A yau idan matashi ya ce yana tafiya kilomita biyu zuwa makaranta sai ya fara korafi, da ya ji yadda mutanen baya ke tafiya watanni domin neman ilimi, watakila zai sake tunani.

Ganuwar Katsina Na Ɗauke Da Labarin Jarumta

Duk wanda ya kalli tsoffin ganuwar Katsina zai ga tubali da ƙasa kawai. Amma ga masana tarihi, waɗannan ganuwar littattafai ne da ba su da baki.

An gina su ne domin kare gari daga hare-hare da kuma nuna ƙarfin masarauta.

A lokacin da babu jiragen sama, babu motoci, babu wayoyin sadarwa, gina irin waɗannan ganuwar babban aiki ne da ke nuna tsari, haɗin kai da hikimar shugabanci.

Advertisement

A takaice, kakanninmu sun yi abubuwan da da yawa daga cikinmu ba za mu iya yi ba ko da da kayan aikin zamani.

Katsina Ta Haifi Manyan Mutane Amma Ba Ta Dogara Da Mutum Guda Ba

Daga malamai zuwa sarakuna, daga shugabannin siyasa zuwa masana ilimi, Katsina ta haifi mutane da dama da suka taka muhimmiyar rawa a tarihin Najeriya.

Amma abin da ya fi jan hankali shi ne cewa tarihin Katsina bai ta'allaka ga mutum guda ba. Tarihi ne na al'umma baki ɗaya.

Akwai manoma da suka ciyar da al'umma. Akwai malamai da suka yada ilimi. Akwai mayaƙa da suka kare ƙasa. Akwai mata da suka taka muhimmiyar rawa wajen gina al'umma ko da yake ba a cika rubuta sunayensu a cikin littattafan tarihi ba.

Wannan yana nuna cewa tarihin ƙasa ba na fitattun mutane kaɗai ba ne; tarihin talakawa ma yana da muhimmanci.

Abin Da Tarihi Ke Koyarwa

Wani lokaci muna kallon tarihi a matsayin labarin abubuwan da suka shuɗe. Amma a gaskiya tarihi madubi ne.

Idan muka kalli yadda Katsina ta bunƙasa ta hanyar ilimi, kasuwanci da shugabanci nagari, za mu fahimci cewa ci gaba ba ya zuwa da sa'a kawai. Yana zuwa ne da hangen nesa, aiki tukuru da haɗin kai.

Katsina ta nuna cewa ilimi na iya gina al'umma. Kasuwanci na iya kawo cigaba. Kuma kyakkyawan shugabanci na iya canza makomar jama'a.

Shin Muna Kula Da Wannan Tarihi?

Wata tambaya mai zurfi ita ce: shin muna kula da wannan gadon tarihi?

Yayin da wasu ƙasashe ke kashe biliyoyin kuɗi domin kare tsoffin gine-gine da wuraren tarihi, wasu daga cikin abubuwan da suka rage mana suna fuskantar barazanar lalacewa.

Abin takaici ne idan baƙo daga wata ƙasa ya san darajar tarihin Katsina fiye da mutumin da aka haifa a cikinta.

Idan muka rasa tarihinmu, ba gine-gine kawai za mu rasa ba. Za mu rasa wani ɓangare na asalinmu.

Kammalawa

Katsina ba suna ba ce kawai a taswirar Najeriya. Wata taskar tarihi ce da ta yi tasiri ga ilimi, kasuwanci, al'adu da shugabanci tun ƙarnuka da dama da suka gabata.

A cikin ganuwarta akwai labaran jarumta. A cikin Gobarau akwai tarihin ilimi. A cikin kasuwanninta akwai labarin bunƙasar tattalin arziki. Kuma a cikin mutanenta akwai ruhin juriya da cigaba.

Saboda haka idan wani ya ce maka ya san Katsina, ka tambaye shi ko ya san Katsinar da ke cikin littattafan tarihi ne ko kuma Katsinar da tarihi bai gama bayyana wa duniya ba.

Domin gaskiyar magana ita ce, har yanzu akwai abubuwa masu yawa game da Katsina da ba a faɗa mana ba.

Kuma watakila, mafi kyawun shafukan tarihinta har yanzu suna jiran wanda zai sake buɗe su.